SAU’den Türk Müziği Besteleyen Yapay Zeka Projesi

SAU Devlet Konservatuvarında yürütülen proje kapsamında geliştirilen, “Makam Besteci AI” adlı yapay zekâ uygulaması, Türk müziğindeki 164 makam ve 87 usulde eser üretebiliyor. Yazılımın 2027'de ücretsiz olarak kullanıma açılması planlanıyor.

Sakarya Üniversitesi (SAU) Devlet Konservatuvarında, yürütülen araştırma projesi kapsamında, Türk müziğinin makam ve usul yapısına göre eser üretebilen bir yapay zeka uygulaması geliştirildi. Çalgı Eğitimi Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Mahir Mak’ın danışmanlığında, yüksek lisans öğrencisi Emin Şükrü Demir tarafından yürütülen proje, yapay zeka destekli müzik üretiminde Türk müziğine özgü ses sistemi ve makam yapısının temsil edilmesini amaçlıyor.

Araştırmanın çıkış noktası: Batı müziği ağırlıklı veriler

Proje yürütücüsü Doç. Dr. Mahir Mak, yapay zekâ teknolojilerinin müzik üretiminde giderek daha fazla kullanıldığını, ancak mevcut uygulamaların ağırlıklı olarak Batı müziği verileriyle geliştirildiğini belirtti. Türk müziğinin kendine özgü ses sistemi ve makam yapısının bu araçlarda yeterince karşılık bulmadığına dikkat çeken Mak, araştırmanın bu eksiklikten hareketle geleneksel müzik üretiminde yapay zekânın nasıl kullanılabileceği sorusuna odaklandığını ifade etti. Yazılımın geliştirilmesinde Türk halk müziği ve Türk sanat müziği eserlerinden oluşan veri setlerinden yararlanıldığını belirten Mak, bu kapsamda Prof. Dr. İbrahim Karaosmanoğlu tarafından oluşturulan ve yaklaşık 3 bin eseri kapsayan veri setinin kullanıldığını aktardı.

Batı müziğine göre değil, makama göre

Batı müziği verileriyle geliştirilen yabancı kaynaklı araçların aksine, Türk müziğinin kendi eserleri ve ses sistemi üzerine kurulan, “Makam Besteci AI”, yerli bir uygulama olmasıyla öne çıkıyor. Uygulamayla üretilen eserler Türk müziğine özgü çalgılarla seslendirilebiliyor, notaları görüntülenebiliyor ve eserler üzerinde değişiklik yapılabiliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı destekleriyle çalıştayı gerçekleştirilen uygulamanın yalnızca eser üretiminde değil, müzik eğitimi ve ses kayıt teknolojilerinde de farklı kullanım alanları bulabileceğini belirten Mak, müzik üretim süreçlerini kolaylaştırmayı hedeflediklerini dile getirdi.

Kültürel miras ve müzik eğitimi

Geliştirme süreci devam eden uygulamanın bilgisayar, tablet ve telefondan erişilebilir biçimde, ücretsiz olarak sunulması planlanıyor. Böylece müzik öğrencileri, eğitimciler ve müzik üretimiyle ilgilenen kullanıcıların yararlanabileceği bir platform oluşturulması amaçlanıyor. Kültürel mirasın korunmasına ve müzik eğitimine katkı sunması beklenen proje, SAU’de yürütülen araştırmaların farklı alanlardaki etkisini ve toplumsal faydasını da ortaya koydu.  Mak, çalışmanın ilerleyen süreçte yeni araştırma ve projelerle desteklenmesinin planlandığını sözlerine ekledi.

Disiplinler arası bir çalışma

Uygulamanın geliştiricisi, yüksek lisans öğrencisi Emin Şükrü Demir ise müzik eğitimi ile bilgisayar programcılığı alanlarındaki birikimini projede bir araya getirdiğini belirtti. Mevcut yapay zekâ araçlarıyla yaptıkları denemelerde Türk müziğine özgü makamların istenen biçimde seslendirilemediğini, bu sorunu çözmek için yola çıktıklarını söyleyen Demir, yazılımın farklı donanımlara sahip cihazlarda çalışabilecek şekilde tasarlandığını aktardı. Demir, kullanıcıların yüksek maliyetli ekipmana ihtiyaç duymadan müzik üretebilmesini amaçladıklarını kaydetti.