Sakarya Üniversitesi Yayınları’ndan Geç Dönem İslam Mantığına Ontolojik Bir Bakış
Sakarya Üniversitesi Yayınları, geç dönem İslam mantığında önerme teorisi ve ontolojik bağlılık ilişkisini ele alan yeni bir akademik eseri literatüre kazandırdı. “Predication and Ontological Commitment in Late Islamic Logic: Philosophical Analysis of Mallāwī’s Asrār al-Ḥaqīqiyyah” başlıklı kitap, klasik mantığın biçimsel yapısını ontolojik bir perspektifle inceliyor.
Dr. Zehra Oruk Akman tarafından kaleme alınan eser, 18. yüzyıl Mısırlı mantıkçı Ahmed el-Mellevi’nin önerme teorisini merkeze alıyor. Mellevi’nin “Esrāru’l-Ḥaḳīḳiyye fīmā Yataʿallaḳ bi’l-Ḫāriciyye ve’l-Ḥaḳīḳiyye” adlı risalesinden hareket eden çalışma; önermelerin zihni, hakiki ve harici varlık düzeyleri ile konu-yüklem ilişkisinin ontolojik temellerine odaklanıyor.
Klasik önerme teorisine ontolojik yaklaşım
Kitap, bir önermenin doğruluk ve anlam koşullarının yalnızca konu, yüklem, nicelik ve nitelik gibi biçimsel unsurlarla açıklanamayacağı düşüncesinden hareket ediyor. Bu doğrultuda Mellevi’nin “hüküm hali” ve “hükme itibar hali” ayrımı üzerinden zihinsel temsil ile dış dünyadaki gerçekleşme arasındaki ilişki ele alınıyor.
Olumlu ve olumsuz önermelerin farklı ontolojik koşullarını inceleyen eser, mantıksal yapıların varlıkla kurduğu ilişkiyi de tartışmaya açıyor. Böylece klasik mantığın biçimsel çözümlemeleri, önermelerin ne tür varlıklara ve varlık düzeylerine karşılık geldiği sorusuyla birlikte değerlendiriliyor.
Aristotelesçi karşıtlık karesine yeniden değerlendirme
Eserde, hakiki ve harici önermeler arasındaki ayrımdan hareketle Aristotelesçi karşıtlık karesi de yeniden değerlendiriliyor. Klasik mantıktaki dört kategorik önermenin sekiz farklı yapıya genişlediğini ortaya koyan çalışma, bu yapılar arasındaki ilişkileri ise on altı mantıksal ilişki üzerinden inceliyor.
Bu yaklaşım, Mellevi’nin önerme teorisinin yalnızca klasik mantık geleneği içindeki konumunu değil, mantıksal yapıların ontolojik temellerine ilişkin sunduğu düşünsel çerçeveyi de görünür hale getiriyor.
Felsefi çözümlemeyi birincil kaynaklarla buluşturuyor
Kitabın sonunda, okuyucuların orijinal metinle doğrudan temas kurabilmesi ve eseri daha ayrıntılı inceleyebilmesi amacıyla Mellevi’nin eserinin King Saud University ve Mısır Millî Kütüphanesi’nde bulunan iki yazma nüshasına dayalı tenkitli neşrine de yer veriliyor. Bu yönüyle çalışma, felsefi ve mantıksal çözümlemenin yanı sıra birincil kaynağa erişim sağlayan filolojik bir katkı da sunuyor.
Açık erişimli ve çevrim içi olarak yayımlanan esere, Sakarya Üniversitesi Yayınları internet sayfası üzerinden erişilebiliyor.
